Hoe ziet de opleiding aan de KLM Flight Academy eruit?

De opleiding begint niet direct in een vliegtuig. Tijdens de eerste negen maanden volgen studenten theorieonderwijs op de campus van de KLM Flight Academy in Eelde. Die theoretische basis is noodzakelijk, omdat een piloot moet begrijpen waarom een vliegtuig vliegt, hoe systemen werken en welke factoren invloed hebben op een veilige vlucht.

Het theorieprogramma bestaat uit dertien vakken, verdeeld over drie blokken van ongeveer drie maanden. Studenten krijgen onder andere les in meteorologie, navigatie, aerodynamica, vliegtuigtechniek, luchtvaartwetgeving en vluchtplanning. Ook menselijke prestaties en beperkingen komen aan bod. Dit vak gaat bijvoorbeeld over vermoeidheid, stress, waarneming en besluitvorming: onderwerpen die in de dagelijkse praktijk van een piloot een belangrijke rol spelen.

Daarnaast leren studenten hoe vliegtuigprestaties worden berekend en hoe het gewicht en de belading van een toestel de vlucht beïnvloeden. Bij communicatievakken oefenen zij met de vaste Engelse terminologie waarmee piloten en luchtverkeersleiders elkaar verstaan. Die gestandaardiseerde communicatie verkleint de kans op misverstanden.

De lessen worden grotendeels klassikaal en in het Nederlands gegeven. Aanwezigheid is verplicht. De theorie wordt afgesloten met examens volgens de Europese Flight Crew Licensing-normen. Voor ieder vak moet minimaal 75 procent worden behaald. Sinds 1 april 2025 is de KLM Flight Academy bovendien een door het CBR geaccrediteerde examenlocatie voor theorie-examens in de beroepsluchtvaart, waardoor deze examens in Eelde kunnen worden afgenomen.

De theorieperiode staat bekend als een intensief onderdeel van de opleiding. Studenten moeten in korte tijd veel technische informatie opnemen en die kennis niet alleen onthouden, maar ook kunnen toepassen. Het gaat bijvoorbeeld niet alleen om weten hoe bewolking ontstaat, maar ook om kunnen beoordelen welke gevolgen het weer heeft voor een geplande vlucht.

Na de theoriefase begint het éénmotorige vliegtraject. Dit onderdeel duurt volgens de huidige opleidingsopbouw ongeveer zes maanden en vindt eveneens plaats in Eelde. De klas die in maart 2026 aan de opleiding begon, start na de negen maanden theorie met training op de Diamond DA40, een éénmotorig lesvliegtuig.

Tijdens de eerste vlieglessen zit een instructeur naast de student. De student leert onder andere hoe een vlucht wordt voorbereid, hoe het toestel wordt gecontroleerd en hoe tijdens het vliegen hoogte, koers en snelheid worden beheerst. Ook opstijgen, landen, bochten vliegen en het herkennen en herstellen van afwijkende vliegsituaties behoren tot de training.

Voor iedere vlucht vindt een briefing plaats. Daarin bespreken student en instructeur het doel van de les, de weersomstandigheden, de geplande route en eventuele bijzonderheden. Na de vlucht volgt een debriefing waarin wordt besproken wat goed ging en wat beter kan. Feedback speelt gedurende de hele opleiding een centrale rol. Een student wordt niet alleen beoordeeld op de uitvoering van een manoeuvre, maar ook op voorbereiding, inzicht, discipline en het vermogen om van fouten te leren.

Naarmate de student meer ervaring krijgt, neemt de zelfstandigheid toe. Een belangrijk moment is de eerste solovlucht, waarbij de student zonder instructeur aan boord vliegt. Dat gebeurt pas wanneer de instructeurs ervan overtuigd zijn dat de student het vliegtuig veilig kan besturen en onverwachte situaties kan opvangen.

Student Hamada, die zijn ervaringen via de KLM Flight Academy deelde, beschreef hoe het solovliegen hem meer zelfvertrouwen gaf. Tijdens zijn opleiding maakte hij onder andere een solo-overlandvlucht van ongeveer 300 nautische mijl langs meerdere Nederlandse vliegvelden. Zulke vluchten leren studenten zelfstandig navigeren, plannen en beslissingen nemen.

In het eerste deel van de praktijkopleiding vliegen studenten voornamelijk volgens de Visual Flight Rules, vaak afgekort tot VFR. Daarbij oriënteert de piloot zich onder meer met behulp van zichtbare herkenningspunten, kaarten en navigatie-instrumenten. De weersomstandigheden moeten voldoende zijn om veilig op zicht te kunnen vliegen.

Tijdens deze fase worden de oefeningen steeds complexer. Studenten voeren langere navigatievluchten uit, bezoeken andere vliegvelden en leren omgaan met veranderende weersomstandigheden en drukker luchtruim. Ook oefenen zij noodprocedures, zoals het handelen bij een gesimuleerde motorstoring.

Een belangrijk onderdeel van de opleiding is het behalen van de Commercial Pilot Licence, oftewel CPL. Dit is het commerciële vliegbrevet waarmee een piloot beroepsmatig mag vliegen. Het CPL-gedeelte wordt afgesloten met een praktisch vliegexamen. Volgens het ervaringsverhaal van Hamada ontvangen studenten na het afronden van de theorie en de VFR-fase hun gouden KLM Flight Academy-wing, waarna zij doorgaan met het vliegen volgens instrumentregels.

Na de éénmotorige fase volgt een meermotorig vliegtraject van ongeveer zes maanden. Dit onderdeel vindt eveneens in Eelde plaats en omvat ook onderdelen van het CPL-traject. De actuele opleiding maakt hiervoor onder meer gebruik van de Diamond DA42, een vliegtuig met twee motoren.

Vliegen met twee motoren brengt nieuwe mogelijkheden, maar ook nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee. Studenten moeten leren hoe de motoren samen worden gebruikt en wat er gebeurt wanneer één motor uitvalt. Een tweemotorig vliegtuig kan bij een motorstoring onder bepaalde voorwaarden blijven vliegen, maar het verschil in stuwkracht maakt de besturing ingewikkelder.

De student moet daarom snel kunnen herkennen welke motor een probleem heeft, de juiste procedure uitvoeren en tegelijkertijd controle over het vliegtuig houden. Daarbij zijn nauwkeurigheid en het systematisch volgen van checklists essentieel.

In deze fase verschuift de nadruk bovendien steeds verder van vliegen op zicht naar vliegen op instrumenten. Bij Instrument Flight Rules, afgekort tot IFR, bestuurt de piloot het vliegtuig hoofdzakelijk aan de hand van de cockpitinstrumenten en aanwijzingen van de luchtverkeersleiding. Dit is noodzakelijk wanneer er bijvoorbeeld in wolken, bij slecht zicht of in complex gecontroleerd luchtruim wordt gevlogen.

Een deel van de instrumenttraining vindt plaats in een FNPT II-simulator. FNPT staat voor Flight and Navigation Procedures Trainer. In deze simulator kunnen studenten instrumentprocedures, navigatie en storingen oefenen zonder dat daarvoor steeds een echt vliegtuig nodig is.

Het voordeel van een simulator is dat situaties gecontroleerd kunnen worden herhaald. Een instructeur kan bijvoorbeeld slecht weer, een defect instrument of een motorprobleem simuleren. Na een fout kan de oefening worden stilgezet, besproken en opnieuw worden uitgevoerd. In een echt vliegtuig is dat niet altijd mogelijk of veilig.

Hamada beschreef de overgang naar IFR-vliegen als een groot verschil met de eerdere VFR-fase. Nadat hij de FNPT II-syllabus had afgerond, ging hij verder met de instrumenttraining in de Diamond DA42.

Simulatortraining is daarmee geen vervanging van echte vliegervaring, maar een aanvulling daarop. De simulator biedt studenten de kans om procedures op te bouwen voordat zij deze onder operationele omstandigheden in het vliegtuig moeten toepassen.

Tijdens de praktijkopleiding worden studenten voortdurend gevolgd en beoordeeld. Zij moeten aantonen dat zij een vliegtuig technisch goed kunnen besturen, maar ook dat zij veilig en professioneel werken. Instructeurs letten bijvoorbeeld op vluchtvoorbereiding, situational awareness, communicatie, besluitvorming en het volgen van procedures.

Situational awareness betekent dat een piloot voortdurend begrijpt wat er in en rondom het vliegtuig gebeurt. De piloot moet weten waar het toestel zich bevindt, wat de technische staat is, welk weer wordt verwacht en wat andere vliegtuigen in de omgeving doen. Alleen een instrument correct kunnen aflezen is daarom niet voldoende. De student moet de verschillende gegevens met elkaar verbinden en vooruitdenken.

Naast de dagelijkse beoordelingen zijn er officiële voortgangstoetsen en vliegexamens. Voor verschillende brevetten en bevoegdheden moet de student aan wettelijke Europese eisen voldoen. Wie een onderdeel niet op het vereiste niveau uitvoert, kan aanvullende training nodig hebben. Wanneer de prestaties structureel achterblijven, kan dit gevolgen hebben voor het vervolg van de opleiding.

Tot dit moment heeft de student vooral leren vliegen in relatief kleine lesvliegtuigen. Een verkeersvliegtuig wordt echter bestuurd door meerdere piloten die voortdurend moeten samenwerken. Daarom staat in het laatste deel van de opleiding niet alleen het bedienen van een groter vliegtuig centraal, maar vooral het functioneren als lid van een cockpitbemanning.

De laatste fase bestaat uit een geïntegreerde Multi Crew Co-operation Course, oftewel MCC, en een typerating. Deze fase duurt ongeveer drie maanden en vindt plaats op Schiphol. Studenten trainen in een full-flight simulator van KLM op de Boeing 777/787 of de Embraer 170.

Een full-flight simulator bootst de cockpit en het vlieggedrag van een specifiek vliegtuigtype zo realistisch mogelijk na. De cockpit beweegt mee met versnellingen en turbulentie, terwijl het visuele systeem luchthavens, weersomstandigheden en de omgeving weergeeft. Daardoor kunnen situaties worden getraind die in een echt vliegtuig te gevaarlijk of te kostbaar zouden zijn om bewust uit te voeren.

Tijdens de MCC-training leren studenten hun taken te verdelen. In een verkeersvliegtuig is de ene piloot doorgaans Pilot Flying en de andere Pilot Monitoring. De Pilot Flying bestuurt het toestel en voert de vlucht uit, terwijl de Pilot Monitoring systemen controleert, communiceert en de handelingen van de andere piloot bewaakt. Die rollen kunnen tijdens een vlucht wisselen.

Goede samenwerking betekent dat beide piloten elkaar informeren, controleren en zo nodig corrigeren. Wanneer de ene piloot een fout maakt of iets over het hoofd ziet, moet de andere piloot dit op een duidelijke en professionele manier benoemen. Hiërarchie mag nooit voorkomen dat een veiligheidsprobleem wordt besproken.

Daarom is tijdens de simulatortraining veel aandacht voor communicatie, besluitvorming en Crew Resource Management. Studenten oefenen bijvoorbeeld met technische storingen, slecht weer, afgebroken starts en afwijkingen tijdens de nadering. De KLM Flight Academy benadrukt dat de sessies gericht zijn op vliegen onder moeilijke omstandigheden én op optimale samenwerking binnen de cockpitbemanning.

Naast de MCC volgt de student een typerating voor een specifiek verkeersvliegtuig. Een vliegbrevet alleen is namelijk niet voldoende om ieder type passagiersvliegtuig te mogen besturen. Voor complexe toestellen is een aanvullende bevoegdheid nodig.

Tijdens de typerating leert de student de systemen, procedures en prestaties van het betreffende vliegtuig kennen. In de simulator worden normale vluchten geoefend, maar ook technische storingen en noodsituaties. De student moet daarbij laten zien dat hij of zij het toestel veilig kan bedienen en effectief kan samenwerken met de andere piloot.

Deze laatste fase wordt afgesloten met een typeratingexamen. Wie daarvoor slaagt, heeft aangetoond over de vereiste kennis en praktische vaardigheden voor het betreffende vliegtuigtype te beschikken.

Na een succesvolle afronding beschikt de student volgens de KLM Flight Academy over een zogenoemde frozen Airline Transport Pilot Licence, of frozen ATPL. Daarnaast heeft de afgestudeerde een praktisch Commercial Pilot Licence en verschillende bevoegdheden en certificaten.

Tot deze bevoegdheden behoren onder andere een Single Engine Piston Class Rating, een Multi Engine Piston Class Rating en een Multi Engine Instrument Rating. Verder behaalt de student een nachtbevoegdheid, certificaten voor radiotelefonie, een taalvaardigheidsaantekening, het MCC-certificaat en een typerating.

De term frozen ATPL betekent dat de kandidaat de theorie en overige vereiste onderdelen voor het hoogste verkeersvliegbrevet heeft afgerond, maar nog niet over de benodigde vliegervaring beschikt om het volledige ATPL te verkrijgen. Zodra een piloot later voldoende vlieguren en ervaring heeft opgebouwd en aan de overige wettelijke voorwaarden voldoet, kan het brevet worden ‘ontdooid’.

De opleiding aan de KLM Flight Academy draait uiteindelijk om veel meer dan het uitvoeren van starts, landingen en manoeuvres. Studenten leren vanaf het begin om zich professioneel voor te bereiden, procedures nauwkeurig te volgen en verantwoordelijkheid te nemen voor hun handelen.

Tijdens de theorieperiode wordt de inhoudelijke basis gelegd. In de éénmotorige fase ontwikkelen studenten hun basisvaardigheden en zelfstandigheid. Het meermotorige traject voegt instrumentvliegen, complexere procedures en commerciële bevoegdheden toe. In de laatste simulatorfase komen alle onderdelen samen: techniek, communicatie, samenwerking en besluitvorming.

De opleiding vraagt daardoor niet alleen om intelligentie of een goede oog-handcoördinatie. Studenten moeten ook discipline tonen, feedback accepteren, onder druk kunnen presteren en effectief samenwerken. Juist die combinatie maakt de opleiding zwaar, maar ook rechtstreeks gericht op de werkelijkheid van de commerciële luchtvaart.

Wie alle fasen succesvol doorloopt, verlaat de KLM Flight Academy niet als een volledig uitgeleerde piloot. In de luchtvaart blijft training gedurende de hele loopbaan verplicht. Wel heeft de afgestudeerde de kennis, brevetten en basisvaardigheden opgebouwd om de volgende stap te zetten: onder begeleiding beginnen aan het werk als verkeersvlieger bij KLM.